Każdy może podążyć moim śladem. Jest to opis 2 dniowej wycieczki po ciekawych okolicach makroregionu Kotliny Sandomierskiej, czyli po historycznych terenach Rusi Czerwonej. 

Zacznijmy od miasta Jarosław lokowanego w 1375 roku. Na jego terenie powstał w 2009 roku Jarosławski Park Kulturowy.Obejmuje on ochroną szczególnie cenne okolice historycznego centrum z systemem obwarowań oraz zespołu klasztornego oo. dominikanów i ss. benedyktynek.
Jest tu wiele ciekawych miejsc do zobaczenia, a kilkugodzinny pobyt nie pozwala na skorzystanie ze wszystkich atrakcji.

Do atrakcji parku należy dawny XVII wieczny zespół klasztorny ss. benedyktynek (zdj.), z barokowym kościołem Św. Mikołaja i Stanisława, otoczony murem obronnym z basztami. 

Nieco dalej docieramy do Kolegium Jezuickiego z renesansową XVI wieczną kolegiatą Bożego Ciała.
Jest ona bardzo bogato zdobiona wewnątrz, a na szczególną uwagę zasługują wszechobecne malowidła.

Malowniczy jest również jarosławski rynek z neogotyckim XIX wiecznym ratuszem i licznymi kolorowymi ,głównie XVII wiecznymi, kamienicami. Na szczególną uwagę zasługuje renesansowa Kamienica Orsetich z podcieniami z 1570 roku. Mieści się w niej muzeum z zapierającymi dech wnętrzami, a pod nim wejście do piwnic i Podziemnego Przejścia Turystycznego z wystawą multimedialną.

Podziemna trasa mierzy ok. 200m. Udostępniono ją w 2015 roku. Prowadzi przez 11 sal na głębokości ok. 6m. Znajduje się pod 3 kamienicami w obrębie rynku. Innym obiektem zasługującym w mieście na uwagę to m.in. jednonawowy, dawniej szpitalny, niewielki kościół Świętego Ducha z XVII w. Ciekawy architektonicznie jest gmach Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” z przełomu XIX/XX wieku, w którym zobaczycie mieszankę stylów: secesji, neogotyku i neoromantyzmu.
Obecnie mieści się w nim Jarosławski Ośrodek Kultury i Sztuki. Na placu Bożnic znajduje się, największa w Jarosławiu, odremontowana duża synagoga z 1811 roku. Aktualnie mieści się w niej Państwowa Wyższa Szkoła Techniczno-Ekonomiczna. Następnie udałem się do wsi

Zadąbrowie,

gdzie na miejscowym cmentarzu znajduje się drewniana cerkiew greckokatolicka Zaśnięcia Bogurodzicy z 1660 roku. Ten malowniczy, niewielki obiekt sakralny ma docelowo pełnić funkcję kaplicy cmentarnej nowego kościoła pw. Przemienienia Pańskiego.

Cerkiew na liście…

Drugiego dnia rozpocząłem swoją wędrówkę od unikatowego obronnego zespołu cerkiewnego w Radrużu. W 2013 roku został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, a w 2017 roku na prezydencką listę polskich pomników historii. Zespół ten składa się z murowanego obronnego domu diaka, drewnianej wolnostojącej dzwonnicy oraz drewnianej cerkwi otoczonych kamiennym murem. Perłą architektury jest najstarsza w Polsce (z 1583 roku) drewniana, gotycka cerkiew prawosławna Św. Paraskewy. W jej pobliżu można zobaczyć dwa cmentarze z nagrobkami bruśnieńskimi.

Horyniec Zdrój
Kolejnym miejscem nieopodal jest uzdrowisko Horyniec Zdrój z ładnym Parkiem Zdrojowym, w którym mieści się niewielka Pijalnia wód mineralnych.

Ciekawymi architektoniczne są tutaj następujące obiekty w stylu klasycystycznym:
– kościół zdrojowy bł. Jakuba Strzemię z 1818 roku rozbudowany w 1984 roku,
– dawny pałac Ponińskich obecnie od 1969 roku sanatorium,
– dawny teatr dworski obecnie Gminny Ośrodek Kultury. Następnie udałem się do wsi

Basznia Dolna,

gdzie znajdują się dwie interesujące atrakcje. Pierwszą z nich jest Kresowa Osada, czyli wioska tematyczna ukazująca wielokulturowość dawnych Krasów Rzeczypospolitej.

Znajdziemy tu m.in. dworek ziemiański, karczmę wiejską, warsztaty rzemieślnicze czy dawną zagrodę włościańską. Drugą zaś jest

Galeria Kolejnictwa Stacja Basznia.

To jedyna w regionie tego typu galeria. Można tu zobaczyć multimedialną wystawę kolejnictwa, makietę kolejową, przedwojenny skład złożony z wagonów prowadzonych przez parowóz Ty2-7 oraz przejechać kolejką wąskotorową. 

Dalej droga przywiodła mnie do

Muzeum Kresów

w mieście Lubaczów. Mieści się ono w zabytkowym XVIII wiecznym spichlerzu, gdzie prezentowane są zbiory historyczne, etnograficzne i sztuki.  Na wystawy stałe składają się: dzieje Ziemi Lubaczowskiej, dziedzictwo kresów, kultura wsi lubaczowskiej oraz portret reprezentacyjny i epitafijny.

Tuż obok w pobliskim parku widać już zalążki powstającego niewielkiego skansenu.  Na koniec odwiedziłem wieś

Wielkie Oczy,

która słynie z jedynej podkarpackiej cerkwi wzniesionej w konstrukcji szachulcowej.
Jest ona jednocześnie jedynym przykładem konstrukcji szachulcowej w południowo-wschodniej Polsce.

Mowa oczywiście o cerkwi greckokatolickiej Św. Mikołaja Cudotwórcy z 1925 roku, która aktualnie jest w trakcie remontu. Ponad to warto zwrócić uwagę na odremontowaną synagogę z 1927 roku…

w której obecnie mieści się Biblioteka Gminna.

txt i zdj. Roman Żyła